Robotlara fısıldayan çocuk mucit Selin Alara Örnek: “Teknoloji iyilik için kullanılırsa insanlar riskleri yerine faydasını görür”

14 yaşındaki Selin Alara Örnek, “harika çocukların” yaşamın her alanında olduğunu ve dünyayı güzelleştirmek için pırıl pırıl zekalarını ve yeteneklerini seferber ettiklerini gösteren çok canlı örneklerden biri. Robotlarına yazılım ve donanım yapıyor; uluslararası düzeyde çok önemli ödüller almış. Kodlamaya ve robotiğe merakı ise köpeği Korsan’ı kaybetmesiyle başlamış. Sekiz yaşında yaşadığı bu kişisel travma, çok sevdiği köpeğinin yerine bir robot köpek yaparak ona olan özlemini bir nebze dindirebileceğini düşünmeye yöneltmiş onu. Belki dünyaya gözünü açtığı andan itibaren yanıbaşında olan sevgili köpeğini geri getirmemiş bu robotlar ama bu hayal, onu şu anda evin her bir yanını robotlarla ve robot prototipleriyle dolduracak kadar tutku dolu bir yolculuğa doğru sürükleyen bir ateşi fitillemiş aslında… Çünkü o klişe ifadelerle gelecekte robotların dünyayı ele geçireceğine inanmak yerine, robotların giderek insanlara daha faydalı hale gelip zaten günbegün komplikeleşen hayatı kolaylaştıracağını düşünüyor. “Robotlar insanlarla birlikte çalışacak bence… İnsanların robotlara ihtiyacı olan alanlar var, robotların da insanlara ihtiyaçları var” diye ifade ediyor bu hayalini.

Selin Alara, bu yaşına dek Görme Engelliler için Rehber Robot Köpek, Okullar için Öğrenci ve İdare Destek Robotu, Google Android Robotu Haşmet ve Star Wars Tek Tekerlekli Droidi DO’yu tasarlayıp üretti. Kimisini sesle, kimisini kendi tasarladığı bluetooth uzaktan kumandalarla ve cep telefonu aplikasyonlarıyla yönetiyor. Görme engelli bir kişinin rehber köpeğini kaybettiğinde hem en yakın dostunu hem de gözlerini tekrar kaybedeceğini düşünerek rehber robot köpeği tasarlayan küçük mucit, pandemi döneminde de bir süreliğine yakın çevresindeki sağlık çalışanları için 200 adet üç boyutlu maske üretmiş. Robotlarının bazı kısımları tost makinesinden, salata kasesinden veya inşaat malzemelerinden olabiliyor. Önceliği, evde atıl duran malzemeleri geri dönüştürmeye adamış.

2020 Eylül ayında New York Science Academy’nin “1000 girls, 1000 futures” programına kabul edilen Selin Alara, dünyadan birçok farklı ülkeden akranlarıyla ve mentorlarla tanışıp ortak derslere katıldı. En büyük hayali karadeliği araştırmak için bir humanoid yapmak ve üniversite eğitimini MIT veya Stanford’da robotik, yapay zeka ve makine öğrenmesi üzerine tamamlamak olan Selin Alara Örnek, “eşitsizlik artıkça ve bazı insanlar diğer insanların kolayca ulaştığı şeylere ulaşamadığında hayat o insanlar için zorlaşıyor” diyerek aslında mucitliğin hedef kitlesinin ve amacının ne olması gerektiğine dair fikrini ortaya koyuyor.

Büyük bir Star Wars hayranı olan ve tasarımlarında ondan da ilham alan Selin Alara, 2019 yılında Stanford Üniversitesi’nde Robotik ve mühendislik yaz kampına katıldı ve bu yaz döneminde Stanford Üniversitesi Yapay Zeka Laboratuvarı’nın yaptığı AI4ALL yaz kampına tam burslu kabul edildi ve Türkiye’deki eğitim sisteminde de bu yönde teşvik edici atölye çalışmaları yapılması gerektiğini düşünüyor. Zira kendisi sosyal medyada vakit geçiren akranlarının aksine sürekli robotik alandaki yenilikleri, buluşları, konuşmaları, İngilizce kaynakları takip ederek kendisini geliştiriyor, bu alanda geri kalmamaya özen gösteriyor. Yapay Zeka ve Makine öğrenme entegrasyonu üzerine kendisini geliştirmeyi hedefliyor. “Teknoloji iyilik için kullanılırsa insanlar riskleri yerine faydasını görür” diyor ayrıca… Ve TEDx Reset, Türkiye İnovasyon Haftası gibi birçok platformda İngilizce ve Türkçe konuşmalar yaparak sadece yaşıtlarına dek yetişkinlere de ilham kaynağı oluyor; fark yaratıyor.

Hem daha önce tasarladığı robotların yeni sürümleri üzerine çalışan, hem yeni robot projelerini eşzamanlı yürüten mucit Selin Alara, aşağıdaki söyleşimizde ayrıntılarını verdiği birçok yarışmada aldığı ödül ve takdirle bu yolda çok emin adımlarla ilerlediğini bizlere gösteriyor. Kendisi harika, hedefleri harika, hayattaki gayeleri ve dünyayı güzelleştirme niyeti ise biricik ve çok özel.

Kendisini aşağıdaki söyleşiyle birlikte yakından tanımalısınız:

Robotlara olan ilgin ne zaman ortaya çıktı?

Kodlamaya ve robotiğe olan merakım 2014 yılında ailemizin köpeği Korsan’ı kaybetmemizle başladı. 8 yaşındaydım, en iyi arkadaşımı kaybettiğim için çok üzülmüştüm. Okulda matematik dersinde uzunluk ölçülerini kullanan meslekleri tanıtmakla ilgili bir proje ödevimi yaparken babamın makine mühendisi arkadaşıyla bir röportaj yaptım. Röportajın sonunda bir robot köpeğini nasıl yapabileceğimi sordum çünkü düşündüm ki oyuncaklarımdan birini robot olarak yapmayı başarırsam, bir gün aynı şekilde Korsan’ın da robotunu yapabileceğimi ve bu sayede ona tekrar kavuşabileceğimi düşündüm. Ayrıca İngilizce dersinde öğretmeniz dersi daha eğlenceli yapmak için MIT Scratch ile yaptığı oyunları oynatıyordu. Ben de Minecraft oynamayı çok seviyordum, nasıl yaptığını sordum. Çok kolay sen de yaparsın dedi ve ben de Scratch öğrenmeye başladım.

2016’da Arduino ve Scratch’ı birleştiren Mbot’la robot yapmaya başladım; ondan sonra Arduino ile daha gelişmiş projeler yapabileceğimi öğrendim ve benim için öğrenmenin en iyi yolu deneyerek öğrenmek olduğu için Arduino ile köpekler için bir akıllı tasma yapmaya karar verdim.  

Robotların gündelik yaşamda giderek daha fazla kullanımı beraberinde nasıl olumlu ve olumsuz sonuçlar getiriyor sence? 

Robotların gelecekte çok büyük rol oynayacaklarını düşünüyorum. Dünyayı ele geçirecekler tarzında değil ama teknolojinin insan faydası ve iyilik için kullanılması gerektiğini düşünüyorum. Robotlar insanlarla birlikte çalışacak bence… İnsanların robotlara ihtiyacı olan alanlar var, robotların da insanlara ihtiyaçları var.

Görme engelliler için rehber robot köpek geliştirdin. Bunu yaparken hangi ihtiyaçtan yola çıktın? Yaşadığın bir olay, bu girişimini tetikledi mi? 

8 yaşındayken köpeğimiz Korsan’ı kaybettik. Korsan doğduğum günden itibaren hep hayatımda olduğu için çok üzülmüştüm. Hep onu canlandırmayı hayal ediyordum. Yurtdışına yaptığımız bir seyahatte bir görme engellinin köpeği ile yürüdüğünü görmüştüm. Görme engelli bir kişinin rehber köpeğini kaybettiğinde hem en yakın dostunu hem de gözlerini tekrar kaybedeceğini düşünerek iC4U’yu yapmaya karar verdim.

Okulda en çok sevdiğin ders hangisi oldu? 

Bu soru bana çok soruluyor, benim en sevdiğim ders bu diyemiyorum. Çoğu dersi seviyorum sadece tercih ettiğim konular oluyor.

Tüm sağlık çalışanları koronavirüsle mücadelede çok zor bir dönemden geçerken sen onlar için maske ürettin geçen sene. Bu fikir nasıl doğdu? Üretim aşamasını nasıl planladın? Halen üretim devam ediyor mu? Bunları sağlık çalışanlarına ulaştırdığında nasıl geri dönüşler aldın? 

Mentorlarımdan birinin “3 boyutlu destek” projesi için maske ürettiğini gördüm. Ben de evdeki printerımla basmaya başladım. Öncelikle, binamızda oturan doktorlar ve arkadaşları için yaptım; sonra yaklaşık 200 tane ürettim. Şu anda devam etmiyor. İnanılmaz güzel tepkiler aldım, doktorlardan ve ailelerinden çok güzel mesajlar aldım. Pandemi ile mücadeleye en azından bu şekilde yardım edebildiğim için çok mutluyum.

Peki sen pandemi dönemini nasıl geçirdin? Pandemi öncesinde sosyal ilişkilerin nasıldı? 

Bu dönemde liseye başladım. Pandemiden dolayı okula çok gidemedim ama yine de çok güzel arkadaşlıklar kurdum. Okulun robotik takımına girdim. Online da olsa çalışmalarımızda güzel vakit geçirdim, şimdi yeni  bir çalışmamız başladı. Eylül ayında New York Science Academy’nin “1000girls 1000 futures” programına kabul edildim.  Dünyadan birçok farklı ülkeden yeni arkadaşlarla ve mentorlarla tanıştım. Birbirimize destek olduk, hatta saat farkından dolayı sabah 5’de kalkıp arkadaşımın dersine katıldım. Çok sıkıldığım da oldu; okula gitmeyi, arkadaşlarımla özgürce gezmeyi, seyahat etmeyi çok özledim. Ama yine de bu vakti robotlarımın üzerinde çalışarak kendimi geliştirmek için bir fırsat olarak kullandım. 

Gelecekte kendine nasıl bir yaşam / kariyer planlıyorsun? 

Benim en büyük hayalim karadeliği araştırmak için bir humanoid (insansı robot) yapmak. Üniversite eğitimimi MIT veya Stanford’da robotik, yapay zeka ve makine öğrenmesi üzerine tamamlamak istiyorum. 

Tasarladığın robotlarla hayatı kolaylaştırıyorsun. Hayat sence ne zaman zorlaşıyor? 

Eşitsizlik artıkça ve bazı insanlar diğer insanların kolayca ulaştığı şeylere ulaşamadığında hayat o insanlar için zorlaşıyor.

Bir çocuğun veya gencin robotik kodlama, tasarım konularında kendisini geliştirmesi için öncelikle hangi alanlarda güçlü olması lazım? Matematik, fizik bilgisi şart mı?

Meraklı olması ve çok çalışması gerekiyor. Ben yaparak öğreniyorum dolayısıyla benim için önemli olan başlamak. Başladıktan sonra problemlerle karşılaşıyorsunuz, çözümler için araştırma yapmak, farklı alternatif yöntemler denemek ve sabretmek en önemli yardımcılarınız oluyor.

Robotik alanda veya yazılıma dair eğitici kitaplar okuyor musun? 

Kitaplarım var okuyorum ama daha çok internetten araştırma yapıyorum.

Bundan sonraki yeni robot tasarımın neyle ilgili olacak? 

Yeni bir robot tasarladım, hatta neredeyse gövdesi hazır. Aynı anda farklı robotlar üzerinde çalışmayı seviyorum. BB4All ve DO’nun 2. Versiyonlarını öncelikli geliştirmek istedim. Sonra yeni robotumun üzerinde çalışmaya devam edeceğim.

Katıldığın yarışmalardan ve ödüllerden söz eder misin? Bu yarışmalarda yaşadığın ilginç bir deneyim oldu mu? 

Coderdojo Coolest Projects 2018 – Donanım Kategorisi 1.si – Dublin, İrlanda

Ada Awards – Avrupa’nın Dijital Kızı Ödülü 2019- Avrupa Birliği – Brüksel

Microsoft Teknolojinin Kadın Liderleri Yarışması – Genç Teknoloji Yıldızı 2020 – Türkiye

Boğaziçi Üniversitesi Elektroteknoloji Kulübü – BROCUP -Boğaziçi Robot Kupası-Serbest Kategori 1.si

Coolest Projects yarışmasında herkes birbirine çok yardım ediyor. Son gittiğimiz sene robotumda bir parça çalışmadı ve yanımda da onu düzeltmek için gerekli parçayı götürememiştim. Projesi olan başka çocuklar kendi projelerini bırakıp bana yardıma gelmişlerdi.

Ada Awards’da da farklı ülkelerden kızlar vardı sonuçlar okunurken hepimiz elele tutuşup bekledik birbirimizi hiç tanımasak da yine de herkes birbirini destekliyordu. 

Ödüllerin yanı sıra aldığım takdirler var;

2019               Google Geliştiriciler (Developers) Blogu, Global

                        “Dev Kid” olarak tanıtıldı. (Dünyadan 4 çocuk ile birlikte)

2019               Stanford Üniversitesi Robotik ve Mühendislik Yaz Okulu

                        %100 Burs ve Başarı Belgesi

2019               Güçlü Kızlar, Güçlü Yarınlar Projesi, 

                        Aydın Doğan Vakfı, UNICEF

2021               ROBOHUB – Global Robotik Platformu,       

                        “Women in Robotics” Programı

2021               “Do Something for Someone Else” Çocuk Kitabı,

                        12 Hikayeden biri olarak yerini aldı.

2021               Stanford Üniversitesi, SAIL, AI4ALL Yaz Kampı %100Burs

Evin her yeri robot oldu diyor annen… Eski robotları geri dönüşüme kazandırıyor musun? Bir noktadan sonra belki robotlar için de akıllı bir depolama sistemi robotu geliştirmen gerekebilir JNe dersin? 

Evet gerçekten her yerde robot var ama şu anda eski robotum diye bir şey yok hepsini çok seviyoruz. Belki ileride atölyem olursa hepsini orada saklayabilirim.

İngilizce bilgisi robot tasarımı, üretimi ve yazılımlarında sence önemli mi? 

İngilizce kaynak çok fazla, ben ilk kodlamaya başladığımda çocuklar için çok fazla Türkçe kaynak yoktu ama şimdi var. Yine de İngilizce önemli bence.

Bu alanda herhangi bir eğitim çalışmasına katıldın mı, katılıyor musun? 

Evet katıldım. 2019 yılında Stanford Üniversitesi’nde Robotik ve mühendislik yaz kampına katıldım. Bu yaz Stanford Üniversitesi Yapay Zeka Laboratuvarı’nın yaptığı AI4ALL yaz kampına tam burslu kabul edildim ve çok heyecanlıyım.

Dublin’e giderken içinde hep ayrı bir heyecan olduğundan söz ediyorsun, neden? 

Coolest Projects inanılmaz bir deneyim. 800’e yakın proje ve 10,000’e yakın ziyaretçi oluyor. Çok da güzel projeler oluyor gidip farklı projeler görmek, kendi projemi anlatmak ve geribildirim almak her zaman beni çok heyecanlandırıyor ve mutlu ediyor.

Yakın zamanda NASA tarafından uzay aracı Perseverance’la Mars’a iniş yapıldı. O anları takip ettin mi? Neler hissettin? 

Evet seyrettim; çok heyecanlanıyorum ileride ben de böyle çalışmaların bir parçası olmak istiyorum.

Robotik alanda hangi noktalarda kendini daha çok geliştirmek istiyorsun? 

Yapay Zeka ve Makine öğrenme entegrasyonu muhtemelen…

Robotik ve kodlama alanlarında sence dünyadaki en iyi uygulamalar hangi ülkelerde? 

ABD ve Uzak Doğu ülkeleri muhtemelen.

Eğitim sisteminde robotik ve kodlama alanlarında sence ne tür eksiklikler var? 

Çocuklar ve gençlerin robotik ve kodlama alanına sadece kendi ilgileriyle girebileceklerini ve severlerse devam edeceklerini düşünüyorum. Okullardaki tanıtıcı küçük atölyeler ilgilerini çekmeyi sağlayabilir, devam etmek isteyenler daha ileri eğitimleri alabilirler ya da kendilerini geliştirebilirler.   

Bu alanlardaki çalışmaların arkadaşlarına da ilham kaynağı oldu mu? Seni örnek alarak benzer çabalar içerisine girenler var mı? 

Birçok çocuk, genç ve ailelerinden bu yönde mesajlar alıyorum. Çok mutlu oluyorum.

Okullarda öğrencilere, öğretmenlere, idareye yardımcı bir robot geliştirdin. Bu ihtiyacı nasıl gözlemledin? Senin okulda bu robot öncesinde nasıl ihtiyaçların oluyordu? 

UNICEF’in elindeki son verilere göre; dünyada 13-15 yaş grubunda olan her 3 öğrenciden 1’1 zorbalıkla karşılaşmakta ve aynı oranda öğrenci de fiziksel kavgaya karıştığı belirtilmektedir. Bu durum öğrencileri son derece olumsuz etkilemektedir. Dünya genelinde büyük bir sorun olan zorbalığı biraz olsun engellemek hem de robotlarla yaşamaya küçük yaşta alışmamız için yaptım.

Robotlarla ilgili seni en çok etkileyen film hangisi oldu? 

Star Wars kesinlikle… 

Google Android robotu Haşmet’i geliştirdin. Biraz Haşmet’ten söz eder misin? İsmi nereden geliyor? Gündelik hayatta nasıl eksiklikleri dolduruyor? Android figürlerini neden çok seviyorsun? 

Dublin’deki Google HQ ve Mountainview’daki Googleplex’i ziyaret etme fırsatım oldu. İkisinde de hep Android figürleriyle karşılaştım. Çok tatlı olduğunu düşünüyorum. Google’ın İş ve operasyonlardan sorumlu başkanı Matt Brittin ile Türkiye’ye geldiğinde tanışma fırsatı buldum. Ona Android’un robotu daha önceden yapılıp yapılmadığını sordum. Bir iki tane yapıldığını ama sen de yap dedi. Ben de yapmaya karar verdim. Google Developers Group (GDG) etkinlerinde konuşma yaptığım zaman Android’i da yanımda götürmüştüm. Orada Topluluk Yöneticisi İlker Akansel Abi “bunun adı Haşmet olsun” dedi ve oldu. 

Bir de Star Wars Tek tekerlekli Droidi Do’yu tasarladın. Bu projenden de söz eder misin? 

Çok büyük Star Wars hayranı olduğum için yapmaya karar verdim. Tek tekerlek üzerinde dengede duran ve mobil cihazdan kontrol edilen bir droid. 

Robotlarını tasarlarken malzemelerini nasıl temin ediyorsun? Bulmakta zorlandığın oluyor mu? 

Öncellikle evde kullanılabilecek malzemeleri tespit ediyorum; örneğin BB4All’un kafası eski bir tost makinesi, Haşmet the Android’un kafası salata kasesi. Robotların gövdesi için 3D baskı, sanat malzemeleri ve inşaat malzemeleri kullanıyorum. Öncelik eldeki malzemeyi yeniden değerlendirmek. Elektronik parçaları çoğunlukla online sipariş veriyorum. Yurtdışındaki birçok parça Türkiye’de bulunmuyor, bulunsa da çok pahalı olabiliyor. O yüzden bazen alternatif yöntem bulmam gerekiyor.

Sence robotların ve yapay zekanın insan yüzünü tanıma sistemleri üzerine kurgulanması nasıl riskler doğuruyor ve bunlar sence nasıl önlenir?

Yüz tanıma sistemlerinin ne amaçla kullanıldığına göre değişir. Teknoloji iyilik için kullanılırsa insanlar riskleri yerine faydasını görür.

Çocuklar arasında senin bu uğraşlarının yaygınlaşması için aileler sence neler yapmalı? 

Çocukların kendi ilgilerini keşfetmeleri için farklılık gözetmeksizin fırsat sağlayıp, onlara bir yolu seçmeleri konusunda baskı yapmasınlar. 

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google fotoğrafı

Google hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s